Ένα εξαιρετικά επίκαιρο και ενδιαφέρον βιβλίο του Ηλία Σκυλλάκου «Η σκιά του Πενταγώνου στη Λατινική Αμερική: Από τον Ψυχρό Πόλεμο στον Τραμπ» από τις εκδόσεις Τόπος.
Πρόλογος
Σε μια γωνιά της Λατινικής Αμερικής, το 1926 γεννιέται η«Garras de oro» («Χρυσά νύχια»), μια βουβή ταινία που, ανκαι παραγκωνίστηκε από την επίσημη μνήμη, κατάφερε ναδιατυπώσει ένα από τα πιο καίρια πολιτικά ερωτήματα του20ού αιώνα: πώς μπορεί να αποδοθεί ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός μέσα από την τέχνη;
Η ταινία είναι σκηνοθετημένη με το ψευδώνυμο P. P.Jambrina – κατά πάσα πιθανότητα του Alfonso Martínez Velasco, μετέπειτα δημάρχου της Κάλι (1)
Η «Garras de oro» λοιπόν είναι ένα πολιτικό μανιφέστο ενάντια στην πιο βαθιά πληγή της σύγχρονης κολομβιανής ιστορίας και πραγματεύεται την απόσχιση του Παναμά το1903 με αμερικανική υποκίνηση. Το φιλμ, που λογοκρίθηκε και εξαφανίστηκε για δεκαετίες, ανασύρθηκε τμηματικά μόνο τη δεκαετία του ’70 και επανέφερε στη δημόσια σφαίρα κάτι που οι κρατικές και διπλωματικές ελίτ φρόντισαν να θάψουν: τη βίαιη και εκβιαστική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή, ενάντια στη θέληση των λαών της.Η πρώτη σκηνή είναι ήδη δηλωτική. Ένας χάρτης της Κολομβίας, όπου ο Παναμάς δεν έχει ακόμη αποσχιστεί. Πάνω του εμφανίζεται ένα τέρας με ανθρώπινη μορφή, νύχια και δόντια– ξεκάθαρα ο Θείος Σαμ. Είναι η αλληγορία της επέμβασης, της κατοχής και της αρπαγής. Η αναπαράσταση δεν αφήνει περιθώριο παρερμηνειών: η πολιτική των ΗΠΑ στην Κολομβία δεν είναι απλώς επιρροή, είναι βιασμός της κυριαρχίας. Ακολουθεί η αναφορά στη Συνθήκη Mallarino-Bidlack του 1846 (2), που υποτίθεται πως εγγυόταν τη συνεργασία μεταξύ των ΗΠΑ και της Νέας Γρανάδας (προγόνου της σημερινής Κολομβίας). Όμως η πραγματικότητα είναι άλλη: οι ΗΠΑ χρησιμοποίησαν αυτή τη συμφωνία ως πρόσχημα για στρατιωτική παρουσία, επιβολή και, τελικά, εδαφική αφαίμαξη. Το 1903, με την επίσημη στήριξη και τη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ, δημιουργείται ένα νέο κράτος, ο Παναμάς, με στόχο να περάσει σε αμερικανικό έλεγχο ο στρατηγικής σημασίας ισθμός και η μελλοντική διώρυγα.Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι πως η «Garras de oro» παρουσιάζει όλα αυτά μέσα από μια μυθοπλασία που δεν είναι φαντασία, αλλά καταγραφή της μνήμης που απαγορεύτηκε. Η λογοκρισία της ταινίας από την κολομβιανή ελίτ με εντολή των αμερικανικών διπλωματικών υπηρεσιών αποδεικνύει ότι ο ιμπεριαλισμός δεν επιβάλλεται μόνο με τα όπλα, αλλά και με τη φίμωση της αφήγησης. Το ίδιο το φιλμ μετατρέπεται έτσι σε τεκμήριο για τον τρόπο που λειτουργεί ο πολιτικός και πολιτισμικός έλεγχος των ΗΠΑ στην περιοχή.Όμως η υπόθεση της «Garras de oro» δεν είναι μοναδική. Αντίθετα, είναι χαρακτηριστική μιας ολόκληρης ιστορικής εποχής, κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες μετέτρεψαν τη Λατινική Αμερική σε ζώνη πειραματισμού για το αυτοκρατορικό τους σχέδιο.Η ιμπεριαλιστική πολιτική της Ουάσιγκτον στη Λατινική Αμερική δεν συνιστά έναν αποσπασματικό ή συγκυριακό παράγοντα. Αντιθέτως, αποτελεί συστατικό στοιχείο της ίδιας της υλικής και πολιτικής συγκρότησης των κοινωνικών σχηματισμών της περιοχής. Η ιμπεριαλιστική παρέμβαση των ΗΠΑ και η παρουσία τους εγγράφεται δομικά στο εσωτερικό των σχέσεων εξουσίας, διαμορφώνοντας διαρκώς το πεδίο τόσο των δυνατοτήτων όσο και των περιορισμών που αντιμετωπίζουν τα κράτη και οι λαϊκές τάξεις.Ακόμα και σε περιπτώσεις κυβερνήσεων με αντιιμπεριαλιστικό προσανατολισμό, όπως της Βενεζουέλας και της Δημοκρατίας της Κούβας, η κρατική πολιτική, οι κοινωνικές συγκρούσεις και η οικονομική εξέλιξη δεν μπορούν να αναλυθούν αυτοτελώς, χωρίς την ενσωμάτωση των πιέσεων που ασκούνται από την παγκόσμια ηγεμονική δύναμη των ΗΠΑ και τους περιφερειακούς της συμμάχους. Η απόπειρα αποπολιτικοποίησης της κρίσης, για παράδειγμα, στη Βενεζουέλα, μέσω της μονοδιάστατης εστίασης στην κρατική διαχείριση, παραγνωρίζει συνειδητά τον καταστροφικό ρόλο των κυρώσεων, των χρηματοπιστωτικών αποκλεισμών και της υποκινούμενης νομισματικής αποσταθεροποίησης. Ο υπερπληθωρισμός και η κοινωνική κρίση δεν αποτελούν αυτόνομες εσωτερικές υποθέσεις, αλλά εξαρτημένες μεταβλητές μιας συνειδητής στρατηγικής οικονομικής υπονόμευσης, η οποία εντάσσεται στο πλαίσιο του σύγχρονου ιμπεριαλιστικού πολέμου που εξαπολύουν οι ΗΠΑ. Παρομοίως, η πραξικοπηματική ανατροπή της κυβέρνησης του Έβο Μοράλες το 2019,για παράδειγμα, δεν μπορεί να ιδωθεί έξω από το γεωπολιτικό σχέδιο ανάκτησης του ελέγχου επί των φυσικών πόρων, των δικτύων παραγωγής και της πολιτικής ηγεμονίας στη Βολιβία από τις δυνάμεις του ατλαντικού άξονα.Οι ιμπεριαλιστές των ΗΠΑ λειτουργούν και μέσω «μετανεωτερικών» τεχνολογιών εξουσίας. Οι υβριδικοί πόλεμοι, οι επιχειρήσεις ψυχολογικής αποσταθεροποίησης, οι «έγχρωμες επαναστάσεις» και η στοχευμένη παραπληροφόρηση συγκροτούν πλέον τις κυρίαρχες μορφές παρέμβασης, εκτός από τις άμεσες στρατιωτικές επεμβάσεις. Οι επεμβάσεις επεκτείνονται στην πολιτικοεπικοινωνιακή σφαίρα, στη δικαστική εξουσία (lawfare), στην ενεργοποίηση τμημάτων της «κοινωνίας των πολιτών», καθώς και στην κινητοποίηση ιδεολογικών μηχανισμών εντός και εκτός των συνόρων των στοχευόμενων χωρών. Η ανάλυση των φαινομένων αυτών οφείλει να εγκαταλείψει τις γραμμικές και φορμαλιστικές αναγνώσεις περί «εσωτερικών αντιφάσεων» και να προχωρήσει σε μια υλιστική, ιστορικά προσδιορισμένη κατανόηση της ταξικής πάλης σε παγκόσμιο επίπεδο. Μόνο έτσι μπορεί να καταστεί σαφές ότι η λατινοαμερικανική ήπειρος δεν ήταν στο παρελθόν, ούτε είναι στο παρόν, απλώς το πεδίο επιρροής των ΗΠΑ, αλλά το θέατρο ενός διαρκούς αγώνα ανάμεσα στις δυνάμεις της ιμπεριαλιστικής επιθετικότητας, με τους ηγεμόνες ΗΠΑ στο τιμόνι, και εκείνες της εθνικής και κοινωνικής χειραφέτησης.Στο παρόν βιβλίο γίνεται προσπάθεια να αναδειχθεί το φαινόμενο του αμερικανικού ιμπεριαλισμού και η ηγεμονία του, να παρουσιαστούν, στο μέτρο του δυνατού, οι μεγάλοι σταθμοί της αμερικανικής παρέμβασης στη Λατινοαμερικανική Ήπειρο, ενώ το επίκεντρο πέφτει στη Βενεζουέλα και στην Κούβα. Αυτές οι δύο χώρες βρίσκονται διαχρονικά στο «μάτι του κυκλώνα» μέσα από μια συντονισμένη και στρατηγικά μελετημένη συνθήκη που υλοποιεί η Ουάσινγκτον.Οι σελίδες αυτού του βιβλίου γράφτηκαν την ίδια στιγμή που η Ιστορία επιτάχυνε με βία. Κατά τη διάρκεια της ολοκλήρωσής του εξελισσόταν, μεταξύ άλλων, και η ωμή ιμπεριαλιστική επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών στη Βενεζουέλα, υπό την κυβέρνηση Τραμπ, με άμεσους βομβαρδισμούς και την απαγωγή του προέδρου της χώρας, Νικολάς Μαδούρο, αλλά και η ανοιχτή παρεμβατικότητα των ΗΠΑ σχεδόν σε όλο το εύρος της Λατινικής Αμερικής. Έτσι, το βιβλίο αυτό δεν γράφτηκε «μετά» τα γεγονότα, αλλά έως ένα βαθμό μέσα σε αυτά, επανακαθορίζοντας τα ζητήματα της κυριαρχίας, της βίας και της αντίστασης ως ζωντανό, ανοιχτό διακύβευμα που αφορά το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Παράλληλα, στο βιβλίο επιχειρείται μια αναλυτική περιγραφή των πραξικοπηματικών δράσεων του αμερικανικού ιμπεριαλισμού στις χώρες αυτές, ενώ επιχειρείται να δοθεί μια ιστορική πορεία που αφορά τις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις (μυστικές και φανερές) σε μια πλειάδα χωρών, που βρέθηκαν στο μάτι του Πενταγώνου, μετο μοτίβο να επαναλαμβάνεται σχεδόν αυτούσιο μέχρι και σήμερα, ανεξάρτητα από τις εντάσεις και τις μεθόδους που χρησιμοποιεί η Ουάσινγκτον. Από τα πραξικοπήματα της δεκαετίας του ’60 και του ’70,στα «προγράμματα δημοκρατίας» και τους οικονομικούς αποκλεισμούς του 21ου αιώνα, τις στρατιωτικές εισβολές, τα δίκτυα πληροφοριακού πολέμου και τα εργαλεία προπαγάνδας, αλλά και τα σύγχρονα πραξικοπήματα και τις δοτές κυβερνήσεις, η μέθοδος αλλάζει, ο στόχος όμως παραμένει ο ίδιος – η δια-τήρηση της αμερικανικής κυριαρχίας και η αποτροπή κάθε μορφής ανεξαρτησίας που θα μπορούσε να αμφισβητήσει την «αυτοκρατορική» επιρροή των Ηνωμένων Πολιτειών στη Λατινική Αμερική.
Σημειώσεις
1. Η Κάλι (Cali) είναι πόλη της Κολομβίας και η τρίτη μεγαλύτερη της χώραςμετά την Μπογκοτά και το Μεντεγίν. Το πλήρες όνομά της είναι Σαντιάγοδε Κάλι (Santiago de Cali)
2. Η συνθήκη παραχώρησε στις ΗΠΑ το δικαίωμα ελεύθερης διέλευσηςμέσω της Ισθμικής Διώρυγας του Παναμά (τότε τμήμα της Νέας Γρανάδας)για εμπορικούς και στρατιωτικούς σκοπούς. Εξασφάλιζε επίσης ότι κανένα άλλο κράτος δεν θα είχε προνομιακή μεταχείριση στη ζώνη αυτή.
🔔 Εγγραφείτε στο κανάλι μας στο Telegram 👉 https://t.me/prensarbeldegr
Διαρκής εναλλακτική ενημέρωση Prensa Rebelde GR / Todos Somos Venezuela GR / REDH GR / La Red Solid@ria Griega